Cassettedeck trekt band in of draait niet: snaren en rubbers

Een cassettedeck dat niet meer wil draaien, bandjes inslikt of een jengelend geluid geeft: in de werkplaats is dat een vaste waarde. Bij de overgrote meerderheid van die toestellen ligt de oorzaak niet in de elektronica, maar in de mechaniek. Rubbers en snaren verouderen nu eenmaal, ook als het deck jarenlang ongebruikt in de kast stond. In dit artikel leg ik uit welke onderdelen er meestal achter zitten, wat u zelf kunt doen en waarom een snaarvervanging meer is dan een elastiekje omwisselen.

Hoe een cassettemechaniek werkt

Het hart van een cassettedeck is het loopwerk. Een motor drijft via een snaar een zwaar vliegwiel aan, met daarop de capstan: een geslepen stalen as. Een rubberen drukrol, de pinch roller, drukt de band tegen die capstan. Samen trekken ze de band met een constante snelheid langs de koppen.

Daarnaast moet de opwikkelspoel de band netjes oprollen, en moet het deck kunnen spoelen. Dat gebeurt via extra snaren, een tussenwiel (idler) of tandwieltjes. Bij veel decks zitten er ook nog kleine snaren voor de teller of voor een motor die de mechaniek in afspeelstand brengt.

Al die rubberen onderdelen hebben een beperkte levensduur.

De typische klachten en hun oorzaak

Het deck draait helemaal niet

Hoort u de motor zoemen maar beweegt er niets, dan is de hoofdsnaar vaak gebroken, uitgerekt of van de poelie gelopen. Hoort u helemaal niets, dan kan het om een defecte motor, een mechanisme dat vastzit of een elektronisch probleem gaan. Bij decks met een aparte motor voor de bediening (veel logic-gestuurde toestellen) kan ook een versleten snaar van dat mechanisme de boosdoener zijn: het deck “probeert” in te schakelen en valt dan terug naar stop.

De band wordt ingetrokken

Een opgegeten cassette ontstaat bijna altijd doordat de opwikkelspoel de band niet snel genoeg oprolt. De capstan blijft band aanvoeren, die nergens heen kan en zich rond de capstan of de pinch roller wikkelt. Oorzaak: een slippend tussenwiel, een uitgerekte snaar naar de opwikkelspoel of een verharde koppeling.

Ook een vuile of kleverige pinch roller kan de band meetrekken.

Jengelen, te trage snelheid of wow & flutter

Klinkt de muziek te laag of golvend, dan slipt de aandrijving. Een uitgerekte capstansnaar, een verharde pinch roller of opgedroogd vet in het vliegwiellager zorgen voor een onstabiele snelheid. Dit is vergelijkbaar met de problemen bij een draaitafel, die ik beschrijf in Platenspeler draait te traag of onregelmatig.

Spoelen gaat traag of helemaal niet

Ook dat is meestal een kwestie van een verharde idler of een slappe snaar. Bij sommige decks stopt het spoelen halverwege, omdat de elektronica denkt dat de band op zijn einde is.

Verteerde en kleverige snaren

Wie een ouder deck opent, vindt soms een snaar die verteerd is tot een kleverige, zwarte smurrie. Andere snaren zijn juist hard en glanzend geworden, of hebben de vorm van de poelies aangenomen.

Een nieuwe snaar plaatsen is dan het begin. Eerst moeten alle resten van het oude rubber verwijderd worden, van het vliegwiel, de motorpoelie en de geleiders. Dat is precisiewerk: het oude materiaal mag niet in de lagers of op de capstan terechtkomen. Daarna moet de juiste snaar geplaatst worden, met de juiste lengte, breedte, dikte en het juiste profiel (plat, vierkant of rond). Een snaar die maar een klein beetje afwijkt, verandert de bandsnelheid.

Pinch roller en idler

De pinch roller

De pinch roller is een van de belangrijkste onderdelen voor een stabiele bandloop. Na jaren wordt het rubber hard, glad en soms zelfs licht conisch. Een verharde drukrol pakt de band niet goed meer vast: de band loopt dan scheef, slipt of trekt naar boven of beneden. Reinigen helpt soms tijdelijk, maar een echt verharde rol moet vervangen of opnieuw gerubberd worden.

Het tussenwiel

Bij veel decks wordt de opwikkelspoel aangedreven door een klein tussenwiel met een rubberen band. Is dat rubber hard geworden, dan slipt het wiel. Het resultaat ziet u hierboven: een ingetrokken band. Een nieuwe band op het tussenwiel of een vervangen tussenwiel is vaak de oplossing.

Koppen reinigen en demagnetiseren

Reinigen

Ook als de mechaniek perfect werkt, klinkt een deck alleen goed met propere koppen. Bandmateriaal laat een dun bruinig laagje achter op de koppen, de capstan en de pinch roller. Gevolg: doffe hoge tonen, wisselend niveau, en opnames die niet goed wissen.

Reinigen doet u met isopropylalcohol en een wattenstaafje dat geen pluisjes achterlaat. Werk voorzichtig en raak de koppen niet aan met metalen voorwerpen. De pinch roller reinigt u met een middel dat het rubber niet aantast; niet elk reinigingsmiddel is geschikt.

Demagnetiseren

Na verloop van tijd kunnen de koppen en metalen geleiders licht magnetisch worden. Dat geeft meer ruis en kan opnames, ook uw dierbare oude bandjes, geleidelijk aan hoge tonen doen verliezen. Een demagnetiseerder neutraliseert dat restmagnetisme. Doe dit altijd met het deck uitgeschakeld en zonder cassettes in de buurt. Breng de demagnetiseerder langzaam dichterbij, beweeg rustig over de koppen en haal hem pas ver van het deck weer weg voor u hem uitschakelt; anders laat u net extra magnetisme achter.

Azimut: de stand van de kop

De azimut is de hoek van de kopspleet ten opzichte van de band. Staat die niet precies loodrecht, of wijkt die af van het toestel waarop het bandje opgenomen werd, dan verdwijnen de hoge tonen en klinkt de muziek dof en vaag.

Een goed afgestelde azimut is essentieel. Zelf aan de azimutschroef draaien zonder testcassette is af te raden: u stelt het deck dan af op één bandje, waardoor andere cassettes slechter kunnen klinken.

Waarom afregelen na een snaarvervanging nodig is

Een nieuwe snaar of drukrol verandert de mechanische eigenschappen van het loopwerk. Daarom controleren we na zo’n ingreep altijd:

• de bandsnelheid, met een testcassette met een referentietoon en een frequentieteller;
• wow en flutter, de stabiliteit van die snelheid;
• de azimut van de weergavekop (en bij driekoppige decks ook van de opnamekop);
• de bandspanning en het koppel van de opwikkel- en spoelfunctie;
• indien nodig: het weergave- en opnameniveau en de bias voor de verschillende bandsoorten.

Pas dan weet u dat het deck weer klinkt zoals het hoort.

Nakamichi: een voorbeeld van complexiteit

Niet elk deck is even eenvoudig. Nakamichi-decks zijn daar een goed voorbeeld van. Verschillende driekoppige modellen van het merk gebruiken een dubbele capstan, met twee capstans en twee drukrollen die een zeer stabiele bandloop rond de koppen moeten garanderen. De Nakamichi Dragon ging nog een stap verder, met een automatische azimutcorrectie van de weergavekop.

Zulke mechanieken zijn opgebouwd uit veel kleine, nauwkeurig afgestelde onderdelen. Een snaar vervangen betekent er vaak een groot deel van het loopwerk uitnemen. Achteraf moeten alle afstellingen opnieuw gebeuren, anders gaat net datgene verloren waarvoor deze decks zo gewaardeerd worden.

Veiligheid

Om bij de snaren te komen, moet de kast van het deck open. Trek altijd eerst de stekker uit het stopcontact. Binnenin staat netspanning op de transformator, de netschakelaar en de voeding, en ook condensatoren in de voeding kunnen nog geladen zijn. Werk nooit met het deck aangesloten, en let erop dat u geen kabeltjes of schakelaars beschadigt bij het uitnemen van het loopwerk.

Wanneer naar de werkplaats?

De koppen reinigen kunt u perfect zelf. Voor nieuwe snaren, rubbers en het afregelen is ervaring en de juiste meetapparatuur nodig. In de werkplaats beschikken we over een ruime voorraad onderdelen, waaronder NOS-onderdelen, om zowel courante als zeldzamere decks weer in orde te brengen. Meer over onze aanpak leest u op de pagina herstelling van cassettedecks; hebt u een spoelentoestel, kijk dan bij bandrecorder.

Na de diagnose krijgt u een prijsofferte en een inschatting van de doorlooptijd, en er wordt pas gewerkt na uw akkoord. Heeft uw deck problemen met de bandloop? Neem contact op en vertel welk merk en model u hebt en wat het deck precies doet.