Wat zijn NOS-onderdelen?

Wie zich verdiept in vintage hi-fi, komt de afkorting NOS snel tegen: in advertenties, op fora en in onze eigen beschrijvingen. In onze werkplaats in Harelbeke hebben we meer dan 10.000 NOS-onderdelen op voorraad. Maar wat betekent het eigenlijk, en waarom maakt het verschil bij het herstellen van een toestel van veertig of vijftig jaar oud? In dit artikel zetten we het op een rij.

Wat betekent NOS?

NOS staat voor New Old Stock: onderdelen die destijds geproduceerd werden, maar nooit gebruikt of ingebouwd zijn. Ze komen uit de stock van groothandels, onderhoudsdiensten van merken, radio- en tv-herstellers of fabrieken die hun voorraad ooit hebben opgeruimd. Het onderdeel is dus nieuw, want ongebruikt, maar ook oud, want het stamt uit dezelfde periode als uw toestel.

Voor de restauratie van vintage audio is dat waardevol: veel van de originele onderdelen worden al decennia niet meer gemaakt.

NOS tegenover nieuw, gebruikt, refurbished en reproductie

Bij vervangonderdelen zijn er grofweg vijf categorieën. Het helpt om het verschil te kennen, ook als u zelf een toestel koopt of verkoopt.

• NOS: origineel onderdeel uit de productieperiode, nooit gebruikt. Zelfde fabrikant, zelfde specificaties.
• Nieuw (huidige productie): een onderdeel dat vandaag nog gemaakt wordt, eventueel als modern equivalent van het originele type. Voor sommige onderdelen, zoals weerstanden of elco’s, is dat een prima keuze.
• Gebruikt: een onderdeel uit een donortoestel. Het is origineel, maar heeft dezelfde jaren gebruik achter de rug als het onderdeel dat het vervangt.
• Refurbished: een gebruikt onderdeel dat gereinigd of opgeknapt is. Denk aan een schoongemaakte schakelaar of een gereviseerd mechanisme. Het resultaat hangt sterk af van wie het werk gedaan heeft.
• Reproductie: een nagemaakt onderdeel van een andere fabrikant, gemaakt om er zoals het origineel uit te zien of het te vervangen. Bij knoppen of frontpanelen kan dat soms de enige optie zijn, maar de kwaliteit en pasvorm lopen sterk uiteen.

Elk van deze categorieën heeft zijn plaats. Het vakmanschap zit in het kiezen van de juiste oplossing per onderdeel.

Waarom NOS belangrijk is voor authenticiteit

Een vintage versterker of receiver is meer dan een verzameling schakelingen. De manier waarop een toestel aanvoelt, oplicht en klinkt, hangt samen met specifieke onderdelen. Daar maakt NOS het verschil.

Transistors

Veel klassieke Japanse toestellen gebruiken transistortypes die al lang uit productie zijn. Een modern vervangtype kan elektrisch werken, maar heeft vaak een andere versterkingsfactor, een andere pinbezetting of ander gedrag bij hoge frequenties. Met een origineel type, in sommige gevallen geselecteerd op gelijke versterking per kanaal, blijft het toestel zich gedragen zoals de ontwerpers het bedoeld hebben. In de eindtrap is dat ook belangrijk voor een stabiele afregeling van bias en DC-offset.

Lampjes

De warme gloed van een schaalverlichting of VU-meter is voor veel liefhebbers het visitekaartje van een vintage toestel. De originele gloeilampjes hebben een specifieke spanning, stroom, fitting en lichtkleur. Een verkeerd lampje brandt te fel, te zwak, wordt te warm of gaat snel stuk. Meer daarover leest u in schaalverlichting: led of gloeilamp?

Schakelaars

Ingangskiezers, tape-monitorschakelaars, luidsprekerkeuzeschakelaars en drukknoppen zijn vaak op maat gemaakt voor één model of één merk. Als een schakelaar mechanisch versleten is, is een NOS-exemplaar met dezelfde afmetingen, as en contactindeling vaak de enige manier om het toestel origineel te herstellen.

Potmeters

Volume-, balans- en toonregelaars hebben een bepaalde weerstandswaarde, een bepaald verloop (lineair of logaritmisch), soms een tandem- of viervoudige uitvoering, aftakkingen voor loudness en een specifieke aslengte en vorm. Een krakende potmeter kan vaak gereinigd worden, zie volumeknop kraakt, maar als hij versleten is, is een passend NOS-exemplaar goud waard.

Het verhaal van elco’s: opslag is ook veroudering

Er is één belangrijke nuance, en we zijn er graag eerlijk over. Elektrolytische condensatoren verouderen ook in de verpakking. Een elco die veertig jaar in een doos heeft gelegen, heeft een oxidelaag die zonder spanning verzwakt is, en ook het elektrolyt kan uitgedroogd zijn.

Dat betekent:

• een NOS-elco is niet automatisch beter dan een nieuwe;
• als er toch een NOS-elco gebruikt wordt, bijvoorbeeld een originele meervoudige condensator in een buizenversterker, moet hij eerst gemeten en voorzichtig geformeerd worden: langzaam op spanning gebracht zodat de oxidelaag zich herstelt;
• voor de meeste toepassingen kiezen we nieuwe elco’s van kwaliteitsfabrikanten, met de juiste waarde en een hoge temperatuurklasse.

Meer over het vervangen van condensatoren leest u in wat is een recap?

Echt NOS, of namaak?

De markt voor vintage onderdelen trekt helaas ook namaak aan. Vooral bekende Japanse transistortypes worden nagemaakt: een goedkope chip in een behuizing met een vals opschrift. Zo’n onderdeel kan op het eerste gezicht werken en later onder belasting falen, soms met schade aan omliggende onderdelen.

Daarom halen we onderdelen bij bronnen die we vertrouwen en controleren we kritieke onderdelen voor ze ingebouwd worden. Onze eigen voorraad is in de loop van meer dan dertig jaar opgebouwd.

Meer dan 10.000 onderdelen op voorraad

Een grote voorraad NOS-onderdelen heeft een heel praktisch voordeel: we hoeven niet eerst wekenlang te zoeken naar dat ene lampje of die ene schakelaar. Veel herstellingen aan versterkers, receivers, cassettedecks en tuners kunnen zo met originele onderdelen worden uitgevoerd.

Zit u met een toestel waarvoor een specifiek onderdeel moeilijk te vinden is, of wilt u weten of uw toestel origineel hersteld kan worden? Neem contact op met Pascal. Na de diagnose krijgt u een prijsofferte, waarin we ook aangeven welke onderdelen nodig zijn.